Koordinatör öğretmenlerin iş yeri ziyaretinde QR Kod doğrulaması işlemi hukuka aykırıdır

Milli Eğitim Bakanlığı, koordinatör öğretmenlerin iş yeri ziyaretinde QR Kod doğrulaması işlemini hangi gerekçeyle hangi ihtiyacını karşılamak için MEB-İMES mobil uygulamasına koymuştur?

Milli Eğitim Bakanlığı iş yeri ziyaretine giden koordinatör öğretmenlere, araç tahsisi yapmamaktadır, yolluk ve yevmiye ücreti ödememektedir. Öğretmenler hele ki büyükşehirlerde alacakları koordinatörlük ücretinden daha çok işyerine ulaşım masrafı olarak ücret ödemekte iken MEB-İMES mobil uygulaması üzerinden QR Kod doğrulaması yaparak neyi amaçlamaktadır?

Milli Eğitim Bakanlığı, koordinatör öğretmenlerin iş yeri ziyaretinde QR Kod doğrulaması işleminin hangi eğitim süreçlerinin planlanması ve değerlendirilmesi amacıyla kullandığını açıklaması gerekmektedir.

“Bugüne kadar aldığımız tüm kararlar en az bir öğretmenler odası toplantısında konuşulmuştur. Ya öğretmen arkadaşlardan bize gelen bir konudur ya da bizim istişareye açtığımız konulardır.” diyen Milli Eğitim Bakanımız Yusuf Tekin’e sormak lazım, koordinatör öğretmenin iş yeri ziyaretinde işletmenin bulunduğu fiziki mekanda QR Kod doğrulaması işlemini yaptırma kararı hangi öğretmenler odası toplantısında konuşulmuştur?

İşletme yetkilileri ve usta öğreticiler tarafından öğrencilerin devam-devamsızlık bilgileri ile başarı durumlarına ilişkin verilerin zamanında ve eksiksiz olarak sisteme işlenmesinin sağlanmasında İşletme yetkilileri ve usta öğreticilerin bu konudaki hazır bulunuşluk seviyesi düşünülmüş müdür? İşinde gücünde olan İşletme yetkilileri ve usta öğreticilerin hangi zamanda hangi teknolojik bilgiyle bu işlemi yapabilecekleri, düşünülmüş müdür?

İş yerinde bulunan QR Kod ile doğrulama yapmak her ne kadar iş yeri ile ilgili bilgileri ad, soyadı, adres vb bilgileri içeriyorsa da öğretmenin kendi cep telefonundan, kendi, internetinden işyerinde bulunan QR Kod üzerinden doğrulama yapması dolaylı olarak konum bildiriminde bulunmasıdır.

Fakat bir kişinin konum verisi, bir gerçek kişiyi “belirlenebilir” kılan en net unsurlardan birisidir ve konum bilgisi, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında kesinlikle kişisel veri olarak kabul edilmektedir.

İş yerinde bulunan QR Kod üzerindeki tüm bilgiler zaten MEB-İMES mobil uygulamasında bulunmaktadır. O halde QR Kod doğrulaması işlemine neden gerek duyulmaktadır?

Kısacası Milli Eğitim Bakanlığı kendi öğretmenine güvenmemektedir. QR Kod doğrulaması sadece ve sadece öğretmenin işyerinin bulunduğu konuma gidip gitmediğini denetlemek amacıyla MEB-İMES mobil uygulamasına konulmuştur.

Açık ve net olarak söylüyoruz ki, koordinatör öğretmenin iş yeri ziyaretinde işletmenin bulunduğu fiziki mekanda QR Kod doğrulaması işlemini yaptırmak tamamen öğretmenin konum kontrolünü yapmaktır.

Şöyle ki;

Milli Eğitim Bakanlığı Mesleki ve Teknik Eğitim Genel Müdürlüğü 13/05/2026 tarih ve 158864226 sayılı yazılarıyla, koordinatör öğretmenlerin görevleri çerçevesinde, öğrencilerin işletmedeki mesleki eğitim ve staj süreçlerine destek olması için okul yönetimi, koordinatör öğretmen, usta öğretici/eğitici personel, işletme yetkilisi ve öğrenci velisi tarafından kullanılması amacıyla Bakanlığımız tarafından “İşletmelerde Mesleki Eğitim ve Staj (MEB-İMES)” uygulaması Google Play ve App Store üzerinden mobil uygulama olarak kullanıma sunulmuş olup, söz konusu uygulama ile öğrencilerin işletmelerdeki mesleki eğitim ve staj süreçlerinin planlanması ve değerlendirilmesi hedeflendiğini açıklamıştır.

Koordinatör öğretmenler tarafından işletme ziyaretlerinin planlı şekilde gerçekleştirilmesi ve uygulama üzerinden değerlendirilmesi, işletme yetkilileri ve usta öğreticiler tarafından öğrencilerin devam-devamsızlık bilgileri ile başarı durumlarına ilişkin verilerin zamanında ve eksiksiz olarak sisteme işlenmesi istenmiştir.

Ayrıca “İşletmelerde Mesleki Eğitim ve Staj (MEB-İMES)” mobil uygulaması kapsamında yürütülen faaliyetlerinin hukuka uygunluk ilkesi doğrultusunda verilerin yalnızca eğitim süreçlerinin planlanması amacıyla kullanılması ve 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu hükümlerine uygun olarak gerçekleştirilmesi için gerekli hassasiyetin gösterilmesi gerektiğini vurgulamıştır.

Milli Eğitim Bakanlığı ilk defa öğretmenin bir mobil uygulaması üzerinden işletme ziyaretlerinin planlı şekilde gerçekleştirilmesi ve uygulama üzerinden değerlendirilmesi uygulamasını devreye almıştır.

Milli Eğitim Bakanlığının MEB-İMES mobil uygulamasını devreye almasının amacı, Koordinatör öğretmenler tarafından işletme ziyaretleri öncesi ve sonrasında hazırlanacak belge ve formların kâğıt olarak okul yönetimine bildirilmesi yerine MEB-İMES mobil uygulaması üzerinden yapması ise bu uygulamanın devreye alınmasını takdirle karşılıyoruz.

Ama MEB-İMES mobil uygulaması incelendiğimizde tam olarak bu ihtiyaçlara cevap verememektedir. 

Milli Eğitim Bakanlığı, MEB-İMES mobil uygulama hakkında yaptığı açıklamada “…konum verisi alınmamakta olup, kişisel verilerin yalnızca eğitim süreçlerinin planlanması ve değerlendirilmesi amacıyla, hukuka uygunluk ilkesi çerçevesinde kullanılmaktadır” demiştir.

Fakat MEB-İMES mobil uygulaması üzerinde İşletme Ziyareti bölümünde QR Kod doğrulaması yapılması istenilmektedir.

Bir konumda QR (kare) kod okutulması; fiziksel menülere ulaşmak, hızlı ve temassız ödeme yapmak, Wi-Fi ağına bağlanmak, dijital bilet/rezervasyon işlemlerini doğrulamak veya konuma özel interaktif kampanyalara ve tanıtım rehberlerine erişmek amacıyla gerçekleştirilir.

Farklı kullanım amaçları şunlardır:

• Restoran ve Kafeler: Masalardaki kodları okutarak garson çağırmak, dijital sipariş vermek veya restoran menüsüne ulaşmak.
• Ödeme Sistemleri: Kasa veya masalardaki QR kodu akıllı telefon kamerasıyla taratarak hızlı ve temassız ödemeyi onaylamak.
• Turistik Nokta ve Müzeler: Tarihi alanlarda veya sergilerde bulunan kodları okutarak o yere ait sesli rehbere, haritalara veya tanıtıcı web sitelerine erişmek.
• Etkinlikler ve Ulaşım: Etkinlik alanlarında dijital biletleri veya davetiyeleri doğrulayarak giriş yapmak.
• Bağlantı ve Bilgi Paylaşımı: İşletmelerde doğrudan ücretsiz kablosuz internet (Wi-Fi) ağına şifre girmeden bağlanmak veya fiziki broşürlerdeki detaylı bilgilere ulaşmak.
• İletişim ve Müşteri Yorumları: Otel resepsiyonlarında veya işletme girişlerinde ankete katılmak, memnuniyet bildirmek veya işletmenin sosyal medya hesaplarına geçiş yapmak.
• Milli Eğitim Bakanlığı, koordinatör öğretmenlerin iş yeri ziyaretinde QR Kod doğrulaması işlemini hangi gerekçeyle hangi ihtiyacını karşılamak için MEB-İMES mobil uygulamasına koymuştur?
• Milli Eğitim Bakanlığı iş yeri ziyaretine giden koordinatör öğretmenlere, araç tahsisi yapmamaktadır, yolluk ve yevmiye ücreti ödememektedir. Öğretmenler hele ki büyükşehirlerde alacakları koordinatörlük ücretinden daha çok işyerine ulaşım masrafı olarak ücret ödemekte iken MEB-İMES mobil uygulaması üzerinden QR Kod doğrulaması yaparak neyi amaçlamaktadır?
• Milli Eğitim Bakanlığı, koordinatör öğretmenlerin iş yeri ziyaretinde QR Kod doğrulaması işleminin hangi eğitim süreçlerinin planlanması ve değerlendirilmesi amacıyla kullandığını açıklaması gerekmektedir.
• “Bugüne kadar aldığımız tüm kararlar en az bir öğretmenler odası toplantısında konuşulmuştur. Ya öğretmen arkadaşlardan bize gelen bir konudur ya da bizim istişareye açtığımız konulardır.” diyen Milli Eğitim Bakanımız Yusuf Tekin’e sormak lazım, koordinatör öğretmenin iş yeri ziyaretinde işletmenin bulunduğu fiziki mekanda QR Kod doğrulaması işlemini yaptırma kararı hangi öğretmenler odası toplantısında konuşulmuştur?
• İşletme yetkilileri ve usta öğreticiler tarafından öğrencilerin devam-devamsızlık bilgileri ile başarı durumlarına ilişkin verilerin zamanında ve eksiksiz olarak sisteme işlenmesinin sağlanmasında İşletme yetkilileri ve usta öğreticilerin bu konudaki hazır bulunuşluk seviyesi düşünülmüş müdür? İşinde gücünde olan İşletme yetkilileri ve usta öğreticilerin hangi zamanda hangi teknolojik bilgiyle bu işlemi yapabilecekleri, düşünülmüş müdür?
• İş yerinde bulunan QR Kod ile doğrulama yapmak her ne kadar iş yeri ile ilgili bilgileri ad, soyadı, adres vb bilgileri içeriyorsa da öğretmenin kendi cep telefonundan, kendi, internetinden işyerinde bulunan QR Kod üzerinden doğrulama yapması dolaylı olarak konum bildiriminde bulunmasıdır.
• Fakat bir kişinin konum verisi, bir gerçek kişiyi “belirlenebilir” kılan en net unsurlardan birisidir ve konum bilgisi, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında kesinlikle kişisel veri olarak kabul edilmektedir.
• İş yerinde bulunan QR Kod üzerindeki tüm bilgiler zaten MEB-İMES mobil uygulamasında bulunmaktadır. O halde QR Kod doğrulaması işlemine neden gerek duyulmaktadır?
• Kısacası Milli Eğitim Bakanlığı kendi öğretmenine güvenmemektedir. QR Kod doğrulaması sadece ve sadece öğretmenin işyerinin bulunduğu konuma gidip gitmediğini denetlemek amacıyla MEB-İMES mobil uygulamasına konulmuştur.
• Açık ve net olarak söylüyoruz ki, koordinatör öğretmenin iş yeri ziyaretinde işletmenin bulunduğu fiziki mekanda QR Kod doğrulaması işlemini yaptırmak tamamen öğretmenin konum kontrolünü yapmaktır.

Halbuki Ankara Valiliği İnsan Hakları Kurulu, Ankara Büyükşehir Belediyesi’nin çalışan personelin parmak izleri alınarak işe geliş ve gidiş kontrollerinde kullanılmasını sağlayan ”Elektronik Takip Sistemi” uygulamasını “insan haklarına aykırı” bulmuş Kurulun 29 Aralık tarihli, 7-319 sayılı kararında, uygulamanın Anayasal normlara ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 8. maddesine uygun olmadığı, bu nedenle uygulamanın hukuka uygun hale getirilmesi gerektiği görüşüne oy çokluğu ile karar verilmiştir.

Danıştay Beşinci Daire Başkanlığı 2013/ 5730 E, 2013/ 9526 K sayılı kararı ve Danıştay Onikinci Daire Başkanlığı 2005/ 6811 E, 2006/ 1959 K sayılı kararında, “Anayasa’nın ve uluslararası sözleşmelerle ilgili yapılan değerlendirmelerden sonra, kişisel veri olan “parmak izinin” kamusal alanda da olsa “özel hayatın gizliliği” hakkı kapsamında bulunduğu anlaşılmaktadır. Bireyin izni olmadan parmak izinin alınması uygulamasının yasal dayanağının bulunmaması, dosyadan anlaşıldığı kadarıyla bu uygulamanın idare ajanları yerine bu işi yüklenen firma çalışanlarınca yapılacak olması, toplanan verilerin ileri de başka bir şekilde kullanılmayacağına dair bir güvencenin bulunmaması” hususları sıralanmıştır.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarında, kamusal alanda da olsa “özel yaşamın gizliliği” hakkının bulunduğu belirtmektedir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Peck kararında; “özel yaşama ait beklentilerin zayıf olduğu kamusal alanda sadece film alınmasının özel hayata müdahale olmadığına, ancak; bilgilerin kaydedilmesinin ve sistematik ve geçici olarak saklamanın özel hayata müdahale olduğuna, kayıtların alenileşmesinin özel hayata saygı hakkına ciddi bir müdahale olduğuna ve müdahalenin gerekliliği şartının yerine getirilmediğinden, Sözleşmenin 8. maddesinin ihlal edildiğine” karar vermiştir.

ÖSYM’nin “sınav güvenliğini sağlamak” amacıyla milyonlarca öğrencinin “parmak izi” ve “retina” örneklerini alma uygulaması yargıdan dönmüştür. 26 Eylül 2009’da yürürlüğe giren yönetmelikle ÖSYM’ye, tüm sınavlarda adayların ve görevlilerin, sınav binalarına girişlerinin parmak izi ve retina tanıma gibi yöntemlerle yapılması yetkisi verilmiş davayı görüşen Danıştay 8. Dairesi, 2013’te bu başvuruyu reddetmiş fakat İstanbul Barosu, karara karşı Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu’na itirazında Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, adayların sınav binalarına girişte parmak izi ve retina taraması ile kontrolden geçirilmesi hükmünü düzenleyen yönetmelik maddesinin yürütmesini “Anayasa’nın 12. maddesindeki “Kişisel veriler, ancak kanunda öngörülen hallerde veya kişinin açık rızasıyla işlenebilir. Kişisel verilerin korunmasına ilişkin esas ve usuller kanunla düzenlenir” hükmüne yer vererek durdurmuştur.

Dolayısıyla Milli Eğitim Bakanlığının iş yeri ziyaretinde QR Kod doğrulaması işlemi Anayasa’nın 12. maddesindeki “Kişisel veriler, ancak kanunda öngörülen hallerde veya kişinin açık rızasıyla işlenebilir. Kişisel verilerin korunmasına ilişkin esas ve usuller kanunla düzenlenir” hükümleri,

İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesinin “özel hayatın ve aile hayatının korunması”nı 8. maddesinde ki; “1. Herkes özel ve aile hayatına, konutuna ve haberleşmesine saygı gösterilmesi hakkına sahiptir.

2. Bu hakkın kullanılmasına bir kamu otoritesinin müdahalesi, ancak ulusal güvenlik, kamu emniyeti, ülkenin ekonomik refahı, dirlik ve düzenin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için, demokratik bir toplumda, zorunlu olan ölçüde ve yasayla öngörülmüş olmak koşuluyla söz konusu olabilir.” hükümleri,

Birleşmiş Milletler Siyasi ve Medeni Haklar Sözleşmesinin 17. maddesinde ki; “Hiç kimsenin özel hayatına, ailesine, evine ya da haberleşmesine keyfi ya da yasadışı olarak müdahale edilemeyeceği, hiç kimsenin şeref ve itibarına yasal olmayan tecavüzlerde bulunulamayacağı, herkesin bu gibi müdahalelere ya da tecavüzlere karşı yasalarca korunma hakkının bulunduğu” hükümleri ile 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi, BM Çocuk Hakları Sözleşmesi, AB Temel Haklar Şartı, İnsan Hakları Amerikan Sözleşmesi ve Afrika İnsan ve Halklar Hakları Şartı’ndaki benzer içerikteki hükümlere aykırıdır.

Dolayısıyla hukuka aykırı olan Milli Eğitim Bakanlığı koordinatör öğretmenlerin iş yeri ziyaretinde QR Kod doğrulaması işlemini MEB-İMES mobil uygulaması üzerinden kaldırmalıdır.